السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
60
تفسير الميزان ( فارسي )
ضمن سخنانى كه به امت خود مىگفتند ، اين را نيز خاطرنشان كردهاند كه « وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ » « 1 » در سوره شعرا و سوره هايى ديگر باز از رسول خدا ( ص ) حكايت شده كه به امت خود فرموده : « وَما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ » « 2 » كه در اين جمله او را دستور داده مردم را خطاب كند به اينكه من از شما مزد نمىخواهم ، و نيز فرموده : « قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ » « 3 » و نيز فرموده : « قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّه » « 4 » و نيز فرموده : « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى لِلْعالَمِينَ » « 5 » در اين آيه اخير به علت مزد نخواستن اشاره كرده ، مىفرمايد : قرآن تذكرى است براى تمام عالم ، نه براى يك طايفه معين ، تا از آن طايفه مزد گرفته شود . و نيز فرموده : « قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » « 6 » و معناى آن به بيانى كه در تفسيرش گذشت اين است كه : مزد من اين است كه يكى از شما بخواهد راهى به سوى پروردگارش اتخاذ كند ، يعنى دعوت مرا به اختيار خود بپذيرد ، همين مزد من است ، و خلاصه چيزى بجز دعوت در كار نيست ، نه اجرى و نه مزدى . خداى تعالى در آيه مورد بحث - بر خلاف آياتى كه به عنوان شاهد ذكر گرديد - اجرى براى رسول خدا ( ص ) معين كرده ، و آن عبارت است از مودت نسبت به اقرباى آن جناب ، و اين را به يقين از مضامين ساير آيات اين باب مىدانيم كه اين مودت امرى است كه باز به استجابت دعوت برگشت مىكند ، حال يا استجابت همه دعوت ، و يا بعضى از آن كه اهميت بيشترى دارد . و به هر حال ، ظاهر اين استثناء اين است كه استثناء متصل است ، نه منقطع ، چيزى كه هست بايد بطور ادعاء مودت به ذى القربى را از مصاديق اجر دانست ، پس ديگر حاجتى نيست به اينكه ما نيز مانند ديگران خود را به زحمت بيندازيم
--> ( 1 ) من از شما در برابر رسالتم اجرى نمىخواهم ، اجر من تنها نزد پروردگار عالم است . سوره شعراء ، آيه 180 . ( 2 ) سوره يوسف ، آيه 104 . ( 3 ) بگو در برابر رسالتم هيچ اجرى از شما طلب نمىكنم . سوره ص ، آيه 86 . ( 4 ) بگو آن اجرى هم كه از شما خواستم به نفع خود شما است و سودش عايد خودتان مىشود . سوره سبأ ، آيه 48 . ( 5 ) بگو من در برابر اين رسالت از شما اجرى درخواست نمىكنم ، اين رسالت ( و يا قرآن ) جز تذكر براى عالميان نيست . سوره انعام ، آيه 90 . ( 6 ) سوره فرقان ، آيه 57 .